HERE WE ARE NOW

Augustus 1991, ondergetekende is net 11. Mijn oudere broer komt thuis van wat achteraf bekeken een bijzonder geslaagde editie van Pukkelpop was. “Jepke, ik heb iets nieuws ontdekt: Nirvana, een klein Amerikaans gitaargroepje. Daar gaan we nog veel over horen.” Een paar weken later gaan we samen naar de Music Mania, hartje Brussel, om een plaat te kopen waarvan ik dertig jaar later pas besef welke impact ze had op wie ik toen was en later worden zou. Nevermind sloeg niet alleen voor die kleine jongen in als een bom, maar hertekende ook het hele muzikale landschap: underground werd mainstream. De jaren 90 konden beginnen.  Grunge, het muziekgenre dat een paar jaar eerder in en rondom Seattle ontstond, werd een rage, met Nevermind als absoluut hoogtepunt. “Here we are now, entertain us” de strijdkreet van een hele generatie.

Pukkelpop 1991: Nirvana vervangt Limbomaniacs

            Luide gitaren gingen er op het thuisfront met de paplepel in. Mijn eerste muzikale herinneringen speelden zich af in de tweede helft van de jaren 80: Pixies, Dinosaur Jr., Sonic Youth, My Bloody Valentine, The Lemonheads, Hüsker Dü, The Wedding Present, Buffalo Tom en tal van andere bands loeihard door de speakers van mijn broers geluidsinstallatie. Ikzelf playbackend op een tennisracket. Van een vriend van hem kreeg ik in 1990 mijn eerste gitaar. Een wereld ging open. De Dunlop mocht aan de wilgen. Een goedkope oude steelstring kwam in de plaats. Na een tijdje knoeien zonder de minste vooruitgang – van internet en Youtube was er nog lang geen sprake, tabs of partituren waren quasi onvindbaar – besloot ik gitaarles te gaan volgen. Min of meer simultaan met het uitkomen van Nevermind (september 1991) leerde ik Vrolijke vrienden en Ode an die Freude tokkelen op een klassieke gitaar. En plots was er de intro van Smells like teen spirit. Een bom sloeg in. Ook al zorgde het hele commerciële circus rondom de band later voor een domper op de feestvreugde, voor een haat/liefdeverhouding, het zou absurd zijn te blijven ontkennen hoe belangrijk Nirvana was en eigenlijk nog steeds is voor mij.

            Terug naar Smells. Na te veel getokkel op een klassieke gitaar, leerde ik van een paar jaar oudere medestudent de twee broodnodige akkoordgrepen om de iconische intro die de jaren 90 inluidde, te kunnen spelen. Die twee barré-akkoorden waren allesbepalend voor wat volgen zou, de sleutel tot uren, dagen, weken en jaren van volmaakt geluk. De muziekles mocht eraan geloven. Luide gitaren en versterkers kwamen ervoor in de plaats. Ik zou mijn weg zelf wel vinden. Bovenaan het verlanglijstje voor mijn plechtige communie prijkte een elektrische gitaar. In God geloofde ik niet echt, in cadeaus des te meer. Het werd een goedkoop fluo groen onding, een Kawasaki met snaren.  Elk vrij moment speelde ik tot in den treure het hele Nevermind-album mee. Ik leerde spelen op gehoor in plaats van op papier. De gitaar zou me nooit meer los laten. Ook vandaag nog kan ik de slaap amper vatten zonder mijn teergeliefde Fender Jazzmaster aan mijn zijde. Ook vandaag nog zijn mijn gitaren het beste medicijn tegen elke vorm van opkomende melancholie. Wat mij betreft de enige uitvinding sinds het wiel die er werkelijk toe deed en doet.

Kurt Cobain op Pukkelpop 1991. © Gie Knaeps

            Een paar jaar later werd mijn eerste groepje een feit, een degelijke elektrische gitaar drong zich op. Op basis van een foto van Kurt Cobain met de ‘Vandalism is as beautiful as a rock in a cop’s face’ gitaar op de TTT-pagina’s van Humo, koos ik voor een zwarte Fender Stratocaster. De TTT-pagina’s van Humo waren voor mijn generatie een van de weinige manieren om foto’s van onze helden te spotten. De posters op miniformaat vulden onze slaapkamermuren. Black Francis (Pixies) in houthakkershemd, Kurt Cobain geknield met zijn zwarte strat, Kim Gordon (Sonic Youth) met bas, gestreept shirt en zonnebril, … In plaats van Youtube was er MTV, toen nog een muziekzender. 120 minutes en Alternative Nation waren onze Humo, maar dan met bewegend beeld en geluid. Zelfs bij Studio Brussel kon je toen nog ‘alternatieve’ muziek horen. Ik was ongetwijfeld niet de enige die op zondagmorgen tijdens De Afrekening klaar zat om net na de aankondiging van een bepaald nummer op de record knop te duwen. Geen afspeellijsten op de Iphone, maar 60 of 90 minuten durende mix tapes van bedenkelijke geluidskwaliteit. De beste nieuwe muziek dook gelukkig razendsnel op in de platencollectie van mijn broer. Uren en uren bracht ik door, starend naar platenhoezen, zoekend met naald en veel geduld naar dat ene stukje dat ik maar niet naspelen kon, luisterend. Het toenmalige paradijs op aarde? Samen op ontdekkingstocht bij Caroline Music en Music Mania in Brussel of naar de JJ Records in Leuven.  Alvorens volledig te vervallen in de ‘vroeger was alles beter’ retoriek: ook die gigantische muziekbibliotheek in mijn broekzak heeft zijn charmes. Maar desondanks: vroeger was alles beter.

            De totaalbeleving die het luisteren naar muziek destijds was, ging er sinds de intrede van de cd en vooral sinds de downloadcultuur de afgelopen decennia, enkel op achteruit. Platenhoezen waren kunstwerkjes die achteraf ook veel vertelden over het maatschappelijk klimaat waarin ze ontstonden. Denk maar aan de hoes van Nevermind: een blote baby, onder water grijpend naar een dollarbiljet. Achteraf bekeken een bijzonder visionair beeld. De val van het communisme, de definitieve doorbraak van het neoliberalisme en de commercialisering van alles wat er te commercialiseren viel, luidden het begin in van een nieuw tijdperk. En net dat album met dát beeld zorgde voor de commercialisering van de toenmalige underground scene. Cobain, verantwoordelijk voor het idee achter de iconische foto, was duidelijk niet enkel op muzikaal vlak een grote meneer.

            Ouder worden doet vaak pijn. Nostalgische trips en een voortschrijdende midlifecrisis gaan in mijn geval gezapig hand in hand. Maar er is ook goed nieuws. De jaren ’90 zijn weer terug van (nooit helemaal?) weggeweest. En vooral: de gitaar staat weer centraal.  Eindelijk weer ademhalen. Idles, Drug Church, It it Anita, Self Defense Family, Fontaines D.C. en vele anderen fleuren de dagelijkse sleur op en doen dat met verve. En wat was ik aangenaam verrast toen ik onlangs merkte dat de gitaar zo vaak opduikt in de afspeellijst van mijn dertienjarige dochter. Haar absolute nummer 1 is de laatste hit van Billie Eilish, Happier than ever. Luister maar eens naar het centrale gedeelte van dat nummer. De jaren 90 zijn terug.  Er is nog hoop, de toekomst  lacht ons toe. Here we are now, entertain us!  

(jd)

1 reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.