Piano Blues

Onze piano heeft de blues. Ongelukkig is hij, zo zonder aanrakingen, zonder liefdevolle vingers die zijn toetsen strelen. Ik geloof dat hij van tristesse zelfs een beetje minder is gaan blinken. Al een heel jaar is hij oorverdovend stil en mijmert hij over al de pianisten die hem muziek ontfutselden: Wouter Dewit, IBE, Liebrecht Vanbeckevoort, Alano Gruarin, Marie François, Jef Neve, Benjamin Ceyssens en – niet te vergeten – een hele rist leerlingen van Ga voor Kunst.

Het leek ons dan ook niet meer dan gepast om Piano Day (telkens op de 88ste dag van het jaar) dit jaar ook in stilte te vieren – een beetje uit protest, maar vooral uit solidariteit – met onze neus in de boeken, op zoek naar teksten en gedichten die dit fabuleuze instrument met de nodige egards benaderen. En daar vonden we heel wat moois.

Zo mijmert dichteres Henriette Roland Holst in het gedicht ‘Tusschen tijd en eeuwigheid’ (1934) over het voorbijglijdende leven en de oprukkende ouderdom met deze mooie metafoor:

De klank van mijn ouden vleugel wordt zwak en schril:

er is iets versleten in hem, diep van binnen.

Er valt niets te herstellen, er valt niets te beginnen:

tegen een dood’lijk euvel kan men niets beginnen.

 De arme zwakke klanken zullen ijler stijgen,

 (waar bleef de sterke, volle klank van hun jeugd?)

 tot ten leste komt, het verlossende zwijgen

voor het kreunen der smart en den jubel der vreugd.

Schilder-Dichter Gaston Burssens, boezemvriend van Paul Van Ostaijen, speelt in ‘Piano’ (1924) een vernuftig spel met klank, beeld en associatie, in de stijl van het expressionisme en de Avant-Garde:

Lino wit en zwart

Vingeren toetsen de toetsen

in mineur 

maar het auditorium dut

in ut

maar Chaplin is in nood 

Chopin is dood 

en wordt begraven met zijn marsj in do 

dodo

dada

– dadaïsme van het auditorium –

 Als gele vingeren de toetsen toetsen

 speelt de piano

 pianissimo

 en draait de automatiese trommel

 fortissimo

Het hele werk van Anna Enquist, zelf pianiste, is met piano en pianomuziek doorvlochten. De roman ‘Het meesterstuk’ (1994) is gebaseerd op de dramatische structuur van Mozarts Don Giovanni en in ‘Contrapunt’ (2008) kijkt ze terug op het leven van haar verongelukte dochter, op de maat van de Goldbergvariaties, door Bach gecomponeerd na het verlies van zijn zoon:

Maar het mooist is toch dit fragment van J. Bernlef. Hij schetst in zijn roman ‘Hersenschimmen’ (1987) het krimpende universum van een dementerende man, Maarten. Op het ogenblik dat hij van de geneugten van de oude dag wil gaan genieten, beginnen heden en verleden door elkaar te wemelen en brokkelt zijn wereld langzaam af. De wanhoop van Maarten wordt pijnlijk voelbaar wanneer hij het adagio uit de veertiende pianosonate van Mozart probeert te spelen, een stuk ‘even klaar, helder en ondoorgrondelijk’ als zijn vrouw:

Ik ga voor de piano zitten, houd mijn handen boven de toetsen en zoek. Ik kan het begin niet vinden. Altijd zie ik het voor me maar nu niet. Misschien moet ik eerst licht maken. Ik doe de schemerlamp aan en blijf even naar de toetsen staan kijken. Dan ga ik weer voor het instrument zitten. Ik sluit mijn ogen in de hoop dat de afstanden tussen de toetsen terugkeren, dat ik de eerste noten weer in mijn vingers zal voelen, maar er gebeurt niets. Ik sta op en zoek de sonate tussen de stapel bladmuziek op de piano. Ik zet het album op de standaard en blader tot ik het adagio gevonden heb. Daar staan ze, de noten. Maar ze willen niet van het papier af mijn vingers in. Ik kan ze toch niet teleurstellen straks. Misschien moet ik eerst even inspelen, zomaar wat tonen, dat het begin dan plotseling terugschiet in mijn vingers. Als ik het begin maar eenmaal heb dan komt de rest vanzelf. Steeds harder en harder druk ik witte en zwarte toetsen in, steeds meer toetsen druk ik in om dat ene verdomde begin te vinden. Maar er zijn duizenden mogelijkheden. Toch zal en moet ik het begin vinden! ‘Maarten, wat is er? Waarom zit je te huilen?’ Vera in haar donkerblauwe peignoir, haar bruine haar in een woest uitstaande dos om haar hoofd.

‘Het begin, ik kan het begin niet meer vinden.’

Om stil van te worden, toch?

Zin in meer piano? Lees ‘De pianoman’ van Bernlef, ‘Het geheim’ van Anna Enquist, ‘Het gewicht van een piano’ van Chris Cander of ‘Een piano in de tuin’ van Katrien Seynaeve. Kijk naar één van deze films of luister naar de enige echte Piano Day Playlist als de stilte u te veel wordt…

(sh)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.